Marjinal fayda ne kadar marjinal?

¨Hızlı ve faydalı¨ diyerek yola çıktığım, bir espresso içim süresince olmasına dikkat edeceğim ama daha da önemlisi bir espresso kadar lezzetli olmasına daha da özen göstereceğim yeni yazı dizimin ilk satırları bunlar. Hem ne demiş şair: “Bütün iyi kitapların sonunda, bütün gündüzlerin, bütün gecelerin sonunda, meltemi senden esen, soluğu sende olan, yeni bir başlangıç vardır…” Başlangıçlar umut doludur sayın okuyucu şu göğüs kafesimizi genişleten umudumuz var oldukça, güzel günlere olan inancımız hiç bitmeyecek.*

Madem biraz ahkam kesmeye, bildiğimizi zannettiklerimizi öğrenmeye, bilip de hatırlayamadıklarımızı anımsamaya niyet ettik, o zaman ilk buluşmayı da kendi çöplüğümde gerçekleştireyim. Sadece iktisat bilenlerin değil dünya üzerinde yaşayan 8 milyar insanın aşina olduğu bir terim marjinal fayda. Ders kitapları şöyle diyor: ilave bir birimin tüketicinin toplam faydasında yapmış olduğu değişim. Peki marjinal sözcüğünün diğer anlamlarını dikkate alınca bizimkinin farklılığı nerede?

Marjinal aslında mecazi anlamda toplumda farklılık gösteren demek olsa da bir matematik terimi olarak değişken olabilen anlamına geliyor. Dolayısıyla marjinal fayda dediğimizde de ürünümüz her ne ise onun biriminden bir ilave birimin daha bünyemizde ortaya çıkardığı farklılık. Hani meşhur örnek vardır ya, pizza örneği. Haydi gelin beraber anımsayalım.

Kendinizi yorucu bir iş gününün son dakikalarında düşünün. Ya da bitmek bilmeyen bir dersin son anları da olabilir. Öğretmeni, amiri ya da karşımızda her kim varsa saniyeler içerisinde değişen yemekler olarak hayal ettiğimiz anlar. Neyse ki karar verdik çıkışta güzel bir pizza ısmarlayacağız kendimize. Ağzımızın suyunu akıtarak beklediğimiz o anların hemen ardından garsonumuz dumanı üzerinde tüten pizza ile bize yaklaşıyor. İşte, hayallerin gerçek olduğu an. İlk dilimi, üzerindeki malzemeler dökülmesin diye diğer elimizle destekleyerek ağzımıza götürdüğümüz, keyifle çiğneyerek ilk lokmalarımızı midemize gönderdiğimiz an, marjinal faydamızın maksimum olduğu an. Yani karnımızın açlığına karşı ilave ilk birimi (bizim örneğimizde dilim) tükettiğimiz an.

Peki mesainin, dersin sonunu sadece bir dilim için mi iple çekmiştik? Tabii ki hayır. İkinci, üçüncü dilimleri de afiyetle yerken artık iyiden iyiye sakinleştik, etraftakileri yemek yerine birer birey olarak görmeye başladık. Herhalde çok acıktığımızdan olmalı, pizzayı da biraz büyük istemişiz. Beşinci dilim… Altıncı dilim… İlk dilimdeki performansımızın yerinde yeller esiyor. İlave her birimin faydası, yani marjinal fayda giderek düştü. Ve yedinci dilim… Ağzımızda büyüyor da büyüyor. Son lokmayı da zar zor yuttuktan sonra kendi kendimize dedik ki; ¨tamam artık doydum…¨

İşte tam bu an, marjinal faydamızın sıfırlandığı, toplam faydamızın ise maksimize olduğu yer. Karnımız doydu. Dersin, mesainin sonunda hayalini kurduğumuz o doygunluk hissine sonunda ulaştık. Ama önümüzde bir dilim daha pizza var. Yeni Rakı’nın eski reklamlarından birini hatırlayanlarımız olacaktır. Hani Halil Abi rakı masasında kendi gençliğiyle bir araya geliyor da ¨o lafı etme Halil¨ diyor ya (Güzel reklamdır, tavsiye ederim sayın okuyucu, yazının ardından seni şöyle alabiliriz). İşte, sen de o son dilimi yeme sayın okuyucu. Çünkü marjinal faydamız zirveden beri düştü, düştü, sıfıra dayandı. Artık ilave bir birim, yani ilave bir dilim pizza bize fayda yerine zarar getirecek. O dilimi de yemeye çalışıp kendimizi tuvalette bulmak, bütün bir akşamın keyfini kaçırmak senin elinde.

Hazır toplam faydamızı maksimize edip marjinal faydamızı da sıfıra eşitlediğinde duralım. Çünkü burası bizim optimum tüketim kararımız.

Espresso’nun ilk sayısından bu kadar. Kahvemizin de son yudumunu aldık. Afiyet olsun. 🙂

* Can Yücel’in dizelerinden.

Reklam

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s