Homo economicus

Sanayinin En Büyükleri

İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) 1968 yılından bu yana aralıksız bir şekilde hazırladığı ve kamuoyuyla paylaştığı “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” (ISO500) çalışmasının 2019 yılı sonuçlarına göre listenin başında yine TÜPRAŞ yer alıyor.

Aslına bakarsanız geçen yıla göre listenin ilk beş sırasında yalnızca bir değişiklik var: o da listeye beşinci sıradan giren Star Rafineri. 2019 yılında 1 trilyon lirayı aşan toplam satışların %27,2’sini oluşturan Türkiye’nin en büyük ilk 10 sanayi firması arasında dört tane otomotiv firması yer alıyor.

2019 yılı özellikle uluslararası ticarette korumacı politikaların yeniden yükselişe geçtiği, Brexit belirsizliğiyle yoğrulan Avrupa’nın bir de ekonomik yönden kırılganlıklarıyla birlikte gökyüzündeki kara bulutların sayısını artırdığı bir dönem olarak geride kaldı. Bütün bunlara ilave olarak ülkeler arasındaki ikili ve/ya çoklu jeopolitik gerginlikler de hem ülkemizdeki hem de tüm dünyadaki ekonomik aktiviteyi olumsuz etkiledi. Öyle ki, uzunca bir dönemdir ekonomik büyümeye lokomotif etkisi yapan uluslararası ticaret bu dönemde küresel büyümeyi dizginleyen bir unsur haline dönüştü. Gerek küresel ticaretteki büyüme oranı gerekse de dünya ekonomisinin büyüme oranı 2008 yılındaki Küresel Kriz’den bu yana en zayıf performansını göstermişti. Bütün bu gelişmeler ışığında, ülkemizin ekonomik aktivitesinde önemli rol oynayan en büyük 500 sanayi kuruluşunun satışları da önceki yıllara kıyasla daha zayıf bir görünüm çizdi. 2017’deki %33,2 ve 2018’deki %34,5’lik oranlar ile kıyaslandığında 2019 yılında toplam satışlardaki %16,4’lük artış son üç yılın en düşük artış oranı olarak dikkat çekti.

Son dönemlerde Milli Teknoloji Hamlesi ile birlikte özellikle savunma sanayii sektöründeki yenilikçi ve katma değer ortaya çıkaran üretim deseni kendisini ISO500 listesinde de gösteriyor. Savunma sanayii alanında faaliyet gösteren firmaların da etkisiyle ISO500 firmalarının orta-yüksek ve yüksek teknolojili üretim yoğunluğu artış gösteriyor. Bununla birlikte çalışma kapsamında altı çizilmesi gereken hususlardan bir diğeri de, teknoloji yoğunluklu ve katma değerli üretimin olmazsa olmazlarından birisi olan AR-GE çalışmalarına gösterilen önem. 2019 yılında ISO500 kapsamındaki firmaların 262’si AR-GE harcaması yaparken bu firmaların yapmış olduğu AR-GE harcamaları önceki yıla kıyasla %152 artarak 9,7 milyar TL’ye ulaştı. Tam bu noktada, Türkiye’nin en büyük ilk 500 sanayi firmasında yer alsa da koca bir yıl içerisinde AR-GE harcaması yapmayan 238 firmamıza ayrı bir parantez açmak ve bu durumun sebeplerini sorgulamak gerekiyor.

Teknoloji odaklı çalışmaların artması kendisini en büyük 500 sanayi kuruluşunun yapmış olduğu ihracatta da gösterdi. Yukarıda bahsettiğim hususlar çerçevesinde 2019 yılının uluslararası ticaret için zayıf performansa sahip bir dönem olduğu göz önünde tutularak ülkemizin toplam sanayi ihracatının %42’sini üstlenen ‘en büyük’lerin yıllık ihracatı bu dönemde yalnızca %2,4 artış gösterse de yüksek teknolojili ihraç ürünlerinin toplam ihracat içerisindeki payı %6,9’a yükseldi. Bu dönemde orta-yüksek teknolojili ürünlerin payı ise %23,5 olarak gerçekleşti.

Son olarak, Barış Esen’in Twitter hesabından paylaştığı bir durum ile bu haftaki buluşmamıza son verelim: Barış Bey Türkiye’nin en büyük 500 sanayi firmasının sadece 66’sının halka açık olduğunu ‘şaka gibi’ ifadesiyle paylaşmış. Halka arz firmalara düşük maliyetle finansmana erişim imkânı tanıdığı gibi firmaların kurumsallığına ve ulusal/uluslararası mecralardaki tanınırlığına da olumlu etki sağlayan bir durum. ‘En büyüklerin’ hangi sebeplerle halka arzdan uzak durdukları da AR-GE harcaması yapmayan 238 firma gibi ayrı bir paranteze ve sorguya şayan.

15 Temmuz hain darbe girişiminin bertaraf edilişinin 4. yıl dönümünde tüm değerli okuyucularımızın ve milletimizin Milli Birlik ve Beraberlik Günü’nü kutluyorum. Şehitlerimize Allah’tan rahmet, gazilerimize ise sağlıklı bir ömür diliyorum.

Güzel ve sağlıklı bir hafta geçirmeniz ümidiyle…

Bu yazı 15 Temmuz 2020 tarihinde Ticari Hayat Gazetesi‘nde yayınlanmıştır.


c1

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s