Salgın Enflasyonu

Geçtiğimiz hafta ekonomi gündeminde Mart ayı tüketici ve üretici fiyat değişimlerini takip ettik. Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) açıkladığı verilere göre 2021 yılının Mart ayında tüketici fiyatları bir önceki yılın aynı ayına göre %16,19 düzeyinde artış gösterdi. Bu artışla birlikte yıllık tüketici enflasyonu üst üste altıncı ayda yükselişini sürdürürken 2019 yılının Temmuz ayından bu yana geçen dönemdeki en yüksek seviyesine ulaştı.

Fiyat değişimleri verilerine baktığımızda yıllık tüketici enflasyonu tarafından gelen bir uyarı sinyaline üretici enflasyonu tarafı da eşlik etti. Mart ayında Yurt İçin Üretici Fiyat Endeksi yıllık bazda %31,2 artış gösterdi. Bu noktada siz değerli okuyucularımızın dikkatini çekmek istediğim iki nokta var. Bunlardan birincisi: yapılan araştırmalar gösteriyor ki dışa açık bir ekonomi olan ülkemizde üretici fiyatları uluslararası fiyat gelişmelerine ve döviz kuru oynaklıklarına karşı daha sert ve hızlı bir şekilde tepki gösteriyor. İkinci husus ise üretici fiyatlarındaki değişim ile tüketici fiyatlarındaki değişim arasındaki makasın Mart ayı itibarıyla yeniden 15 puana kadar yükselerek keskin kur hareketlerinin görüldüğü 2018 yılının Eylül ayındaki seviyeye yaklaştığı. Mart ayında yaşanan keskin kur hareketlerine bağlı olarak sert tepki veren üretici fiyatlarındaki eğişimden zaten bu makasın açılması bekleniyordu.

Literatürde yapılan çalışmaların sonuçları, üretici fiyatları ile tüketici fiyatları arasında ürün grupları ve dönemler itibarıyla %30’a varabilen bir geçişkenlik olduğunu gösteriyor. Yani diğer bir deyişle, üretici fiyatlarındaki bir keskin hareketin bir kısmının takip eden dönemde tüketici fiyatlarına yansıyacağını bekliyoruz. Bu da bizi, Mart ayı itibarıyla %31,2’ye kadar yükselen üretici enflasyonunun önümüzdeki dönemde tüketici enflasyonunun yukarı yönlü baskılanmasına sebep olabileceği beklentisine ulaştırıyor (Üretici fiyatları ile tüketici fiyatları arasındaki geçişkenlik ile ilgili olarak yararlı çalışmalara Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının blog sayfasından ulaşabilirsiniz).

Enflasyon yine ekonomi gündeminde bir hayli yer işgal eden bir kavram olarak karşımıza çıkıyor. Haftalardır bu satırlardan dile getirdiğimiz gibi tüm dünyanın işleyişini yerinden oynatan Kovid-19 salgınının etkilerini enflasyon gelişmelerinde de görebiliyoruz. Hatırlarsınız, ülkemizde ilk koronavirüs vakasının görülmesi 2020 yılının Mart ayına rastlıyordu ve hemen sonrasındaki önlemlerle birlikte tüketim alışkanlıklarının değiştiğini gözlemlemiştik. Söz konusu dönemde evden çalışmaların artması, evde kalınan sürenin artmasıyla bireylerin yöneldiği diğer aktiviteler, artan temizlik malzemesi kullanımı gibi etmenler söz konusu gruplardaki ürünlerin de fiyatlarında keskin yükselişlere sebep oldu.

Aslına bakarsanız, salgının ülkemizde görülmeye başlamasından itibaren tüketici sepetinin tamamındaki fiyat artışlarına ilave olarak bir de ‘salgın enflasyonundan’ bahsetmemiz mümkün. Öyle ki, artık elimizden düşürmediğimiz kolonya fiyatlarında son bir yıldaki ortalama fiyat artışı %68 olurken elektrikli saç bakım aletinin fiyatında %29’luk, kişisel bakım ürünlerinin fiyatlarında ise %21’lik artış gözlemlendi. Söz konusu dönemde sağlık işlemlerinde de yüksek oranda fiyat artışları görüyoruz: son bir yılda ortalama fiyat artışlarına baktığımızda diş dolgu ücreti %27,7 ameliyat ücretleri %22, laboratuvar tahlil ücretlerinde ise %17’lik artışlar görüyoruz. Zaten sağlık harcama grubunda özellikle 2021 yılının başından itibaren hem aylık hem de yıllık bazdaki yüksek fiyat artışları da salgın enflasyonu tabirini doğrular nitelikte karşımıza çıkıyor. Salgının başladığı 2020 yılının Mart ayında yıllık enflasyondan 1 puan daha yukarıda olan sağlık enflasyonu 2021 yılıyla beraber bu farkı 3 puana kadar yükseltti.

Güzel ve sağlıklı bir hafta geçirmeniz ümidiyle…

Bu yazı 14 Nisan 2021 tarihinde Ticari Hayat Gazetesi‘nde yayınlanmıştır.


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s