Kur Her Şeyi Affeder Mi?

Son zamanlarda ekonomiyle ilgisi olsun olmasın herkesin, sabah uyanıp da yaptığı ilk şeylerden birisi bir televizyon, bilgisayar ya da telefondan döviz kurlarının hareketini takip etmek oldu. Hızla yükselen döviz kurları Amerikan doları ve avroda tarihi yüksek seviyeleri görmemize sebep olurken bir yandan da maliyetleri dövize bağlı birçok üründe zamları peşi sıra yaşadık.

Yüksek kur artık hayatımızın bir normali olmaya başlamışken tartışılagelen bir konu da kurun ihracat üzerindeki etkisi. Teori söylüyor ki, ihracatın belirleyicilerinden birisi döviz kurları. İhracatçı ülkenin para birimindeki değer kaybı, ihraç ürünlerini görece daha ucuz hale getirdiğinden ihracat üzerinde pozitif yönlü bir etkiye sebep olur. Evet, teoride durum böyle. Peki ya uygulamada? Gelin bu hafta ona da beraber bakalım.

Ülkemizde döviz kuru ile ihracat arasındaki ilişkiye değinmeden önce dumanı üzerinde verilerden olan Ekim ayı geçici dış ticaret istatistiklerine şöyle kısaca bir göz atalım istiyorum. Ticaret Bakanlığının hafta başında açıkladığı verilere göre ihracatımız Ekim ayında %20,2’lik artışla 20,8 milyar dolara yükseldi. Ekim ayındaki ihracatımız şimdiye kadar gerçekleştirilen en yüksek aylık ihracat olarak kayıtlara geçti. Son 12 aylık ihracatımız ise 215,7 milyar dolar ile Orta Vadeli Program’da yer alan 211 milyar doların da üzerine çıktı. Hepimizin bildiği gibi, salgının gölgesinde geçen 2020 yılında sınırlar kapanmış, küresel ticaret neredeyse durma noktasına gelmişti. 2021 yılındaki olumlu performansın baz etkisini de dikkate almak gerekir. Bu noktada, küresel ticaretteki genel görünüm ile ülkemiz arasındaki bir kıyas faydalı olacak. Dünya Ticaret Örgütünün verilerine göre 2021 yılı ikinci çeyreğinde dünya ihracatındaki artış %30,3 olurken söz konusu dönemdeki ihracat artışının ülkemizde %39,8 olması ise küresel ihracat görünümünden daha olumlu bir perfromans gösterdiğimizin altını çiziyor.

Peki ya son dönemde hızla artan döviz kurlarının ihracatımız üzerindeki etkisi nasıl şekilleniyor. Bu haftaki buluşmamızın başında da söylediğimiz gibi, ihracatçı ülke için kendi para birimindeki değer kaybı ihraç ürünlerinin göreli olarak ucuzlamasını beraberinde getirirken bu durumun ihracatı artıracağı aşikar. Döviz kurlarındaki yukarı yönlü hareket ihracatı artırıcı etkiyi beraberinde getirirken bir etkiye daha sebep oluyor: ithal mallarının göreli olarak daha pahalanması. Ülkemiz, ihraç etmek için ithal etmek zorunda olan bir üretim ve ticaret yapısına sahip. Döviz kurundaki yukarı yönlü hareket ihraç ürünlerinin göreli olarak ucuzlamasını sağlasa da ithalatın daha maliyetli hale gelmesine sebep oluyor. Maliyetlerin artması üretim üzerinde baskıya yol açarken aynı zamanda üretim için gereken hammadde ve girdi tedarikinin de daha maliyetli olması sebebiyle ihracatın da kısıtlanmasına yol açabiliyor.

Döviz kurlarındaki keskin hareketlerin ekonomide belirsizliği de beraberinde getirdiği bir gerçek. Ülkemiz için yapılan orta ve uzun dönemli akademik çalışmalar da, kurdaki yükselişlerin ihracatı artırması, ithalatı yavaşlatması ve dış ticaret açığını hızlı bir şekilde azaltması beklenirken bu durumun aksine dış ticaret açığının artmasına sebep olduğunu gösteriyor. Bu bağlamda, döviz kurlarındaki yükselişin ihracatımızda her şeyi çözeceğine ilişkin beklenti oluşturmaktan ziyade ihracatımızın daha nitelikli ve yüksek teknolojili bir yapıya bürünmesi için teknolojiye ve inovasyona dayalı yapısal dönüşüm süeçlerinin etkin olarak işletilmesine ihtiyacımız var.

Güzel ve sağlıklı bir hafta geçirmeniz ümidiyle…

Bu yazı 3 Kasım 2021 tarihinde Ticari Hayat Gazetesi‘nde yayınlanmıştır.


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s